Michel Camilo

Texto: © Jeroen Warner - Pianowereld
Fotos: © Fred Hoffmann

De New Yorkse jazzpianist van Dominicaanse afkomst Michel Camilo maakte furore met cd's als Triángulo, Rendezvous en de geweldige dubbel-cd Live at the Blue Note. Menigmaal hebben we Michel Camilo zien optreden bij het North Sea Jazz en in het Amsterdamse Concertgebouw.

Het leven van een succesvol pianist gaat niet altijd over rozen. Het is het seizoen van de festivals, dus trek je van de ene Europese stad naar de andere. Met het gevolg dat je de ene avond in Oslo speelt, waar de zomer nog moet beginnen. De avond erop ben je in Istanbul; 45 graden Celsius. Dan weer naar het Noorden, naar Den Haag, waar het nauwelijks 15 graden kan zijn. Geen wonder dat je stem het bijna begeeft. Niettemin is Michel graag bereid ons te woord te staan, backstage na zijn optreden op de eerste avond van het North Sea Jazz Festival 2000. Ongelukkigerwijs kreeg hij de Jan Steen-zaal toebedeeld, een ruimte met een laag plafond en bijna altijd slecht geluid. Moeilijke zaal? 'Welnee, je went eraan,' zegt de energieke veertiger diplomatiek, 'Ik heb nu een aantal optredens in de openlucht gedaan, waar het geluid snel verwaait. Hier hoor je alle details, dat is wel een voordeel.'
Hij is niet voor het eerst te gast op het NSJF - zo herinneren we ons uit 1997 een spetterende trioset. Speel je een andere set voor een festival, waar je een gemêleerd publiek hebt, dan bij een concert waarbij iedereen voor jou komt? 'Nee hoor, ik speel eigenlijk altijd hetzelfde.'

Zoals we zullen zien heeft Michel meer noten op zijn zang - klassieke en Spaanse. Maar laten we nemen eerst even in sneltreinvaart het wonderlijke leven van Camilo door, met extra nadruk op de jaartallen, want die komen nog wel eens verbasterd over in de pers.
De sympathieke pianist werd in 1954 geboren in Santo Domingo, in de tropische Domincaanse Republiek. Michel was het prototype van een wonderkind. Als kleuter zat hij al naast de piano te kijken hoe zijn oom speelde die enorm handig piano kon spelen.
'Ik keek goed af hoe hij dat deed. Toen ik 4½ was speelde ik al op gehoor 'Happy Birthday' en zeurde iedereen aan zijn hoofd om me het in noten te leren opschrijven. Zo kwam ik al op mijn negende op het conservatorium terecht - 's ochtends ging ik naar school, en 's middags naar het conservatorium. Op mijn veertiende speelde ik met bands dansmuziek, je weet wel, rumba's, salsa, bolero's, merengue, maar ik begon ook naar de radio te luisteren en ik weet nog heel goed dat ik Art Tatum 'Tea for Two' hoorde spelen. Zo'n behendigheid, zoveel harmonische diepgang, het was een keerpunt in mijn bestaan.. Jazz was toen nog nauwelijks bekend in de Dominicaanse Republiek, maar ik mocht platen lenen van vrienden bij de radio die jazzplaten importeerden. Ik natuurlijk meteen een trio vormen.
Maar ondertussen werd ik pianist bij het nationale symfonie-orkest - op mijn zestiende. Dat orkest werd vaak aangevuld met Amerikaanse musici, slagwerkers met name. Een van hen zei: "Kerel, jij moet naar New York." Je moet je dromen volgen, dus ik naar New York, ik speelde soms in drie verschillende jazzclubs op een avond.'

Tatum bleef Michels grote voorbeeld - 'hij is nog steeds een god - niemand kan ook maar aan hem tippen.' Andere voorbeelden zijn Herbie Hancock, Errol Garner, Phineas Newborn en Oscar Peterson. Omdat hij jazz met een latin-sausje speelde werd hij in het begin wel met de Jamaicaan Monty Alexander vergeleken, die eveneens zo te horen goed naar Oscar Peterson heeft geluisterd. De vergelijking lijkt Camilo wat te irriteren, maar hij blijft gentleman. 'Het kan geen kwaad natuurlijk. Je moet weten waar je vandaan komt om te weten waar je heen gaat.'

Camilo speelt al heel lang samen met Anthony Jackson, een absolute basheld. Was dat intimiderend?
'Beslist! Hij maakte het me ook niet gemakkelijk. Hij is echt een professor, met een enorm gevoel voor details, hij is er ook op uit school te maken met zijn aanpak. Hij speelt niet gewoon een groove, maar allerlei nuances, tussenkleuren, verschillende dempingsniveaus. Door met hem te werken heb ik heel precies leren spelen.
In de 20 jaar dat ik met hem samenspeel, is hij mijn alter-ego geworden, hij is als een broer voor me. Je ontwikkelt ook een soort zesde zintuig waardoor je zelfs zonder naar elkaar te kijken aanvoelt waar de muziek heen gaat. Je speelt geen noten, maar ideeën, en je weet zonder discussie: dat is een leuke wending, die houden we erin.'

De combinatie van spiritualiteit en precisie is gebleven, ook als Michel Camilo een keertje zonder zijn 'broer' speelt, getuige zijn nieuwste CD "Spain" met flamenco-gitarist Tomatito, 'Tomaatje', (Verve 31456 15452).
In 1997 bracht de organisatie van het jazzfestival van Barcelona de twee bijeen om te kijken of ze elkaar wat te zeggen hadden - 'jazz meets flamenco'. Het bleek een gouden formule met eclatant succes. 'People went crazy and wild' vertelt Michel, 'en het verhaal deed al gauw overal de ronde. We werden steeds weer uitgenodigd.' Michel had er weer een muzikale broer bij, een artiest, geen muzikant. Wat is dan het verschil? 'Een muzikant speelt voor de centen. Een artiest is iemand die houdt van wat hij doet, die zich 100% geeft, en steeds weer geniet van het concerteren. Als er nog eens een dag komt dat ik de spirit verlies houd ik subiet op met spelen.' Met Tomatito ging Camilo niet over één nacht ijs, de samenwerking is dan ook niet vrijblijvend op een CD geknald. 'We hebben veertig concerten gegeven voordat we gingen opnemen.'
Al even veeleisend is Camilo ten opzichte van zijn instrument - dat moet het liefst een Steinway D zijn, en wel een uit de Hamburgse fabriek, geen Amerikaanse Steinway. 'Het maakt echt een groot verschil, ik neem dat heel serieus.' Hij verkeert daarbij in de gelukkige positie dat hij zijn vleugel kan betrekken bij huisleverancier Pro Piano, die ook Ivo Pogorelich en Vladimir Horowitz bedient. Handig zo'n zaak om de hoek te hebben - Michel woont al sinds 1979 in New York.

Niet alleen in zijn professionele benadering is Camilo als een klassiek musicus, ook zijn aspiraties gaan verder dan het jazztrio - hij laat zich inmiddels gelden als dirigent (hij dirigeerde in 1987 het nationaal orkest van de Dominicaanse Republiek), componist en arrangeur. 'In de Blue-Note-jazzclub in New York heb ik Leonard Slatkin ontmoet, de dirigent en tevens een groot jazzliefhebber. Hij zei: 'Kunnen we niet iets samen doen,' en zo geschiedde: ik heb een pianoconcert geschreven. De afspraak was dat ik er een jaar over zou doen, maar het werden er uiteindelijk drie. Ik heb het stuk zelf, zonder hulp, georkestreerd, dat kost wat tijd. Het is inmiddels uitgevoerd met het symfonie-orkest van Cleveland en in Europa met het orkest van Kopenhagen.' Op termijn komt er ook een CD van uit, al is nog niet helemaal duidelijk op welk label.
Terwijl Michel ons enthousiast over zijn project vertelt worden we beleefd doch dringend verzocht de kleedkamer te verlaten - er moet weer een ander gebruik van maken. Het werd ook tijd, voordat de stem het definitief begeeft. Tot drie keer toe nemen we afscheid, met een warmte waarbij je je als Hollander stijf en afstandelijk voelt. Stem of geen stem, ons hart heeft hij al gestolen.