Schilderen is de illusie creëren van licht en schaduw. De verf, bestaande uit pigment, bindmiddelen en siccatief wordt op het doek of paneel gesmeerd. Lichte kleuren voor het licht, donkere kleuren voor de schaduw. En of het nu traditionele schilderkunst betreft of moderne abstracte, het menselijk oog laat zich niet bedriegen. Of wel? Verf is tenslotte taaie chemische materie en de weerkaatsing van het licht op haar pigmenten veroorzaakt een illusie. Licht en schaduw…, sol y sombra. (1998)
La Casa Blanca
Het licht in Spanje is moordend, de schaduw een verademing. Niet voor niets zijn de kaartjes voor een zitplaats in de schaduw bij een stierengevecht duurder dan de plaatsen in de brandende zon. Niet voor niets begint een stierengevecht gewoonlijk pas rond 5 uur in de middag.
Voor de schilder vormt het Spaanse landschap een ongenaakbare uitdaging, want nuances tussen licht en donker aanbrengen, een geliefde bezigheid voor menig schilder, dreigt bij het Spaanse landschap tot mislukking gedoemd. Is dit misschien de reden dat er zo weinig Spaanse landschapschilders zijn in vergelijking bijvoorbeeld tot het grote aantal Hollandse meesters in dit genre? Zijn daarom de Spaanse schilderijen vaak zo somber en geschilderd in interieurs of bij nacht?
De in Spanje woonachtige Engelse schilder Paul Critchley (1960) lijkt de uitdaging te hebben aangenomen en neemt het scherpe contrast tussen het Spaanse witte licht en de schaduwen tot onderwerp van zijn vernuftige schilderijen.
Menigmaal worden zijn schilderijen gepresenteerd als drie-eenheden, zodat ze onderling onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Niet alleen wordt het scherpe licht op het schilderij zelf verbeeld met behulp van de verf, maar ook de muur waarop de schilderijen gehangen worden, doen mee aan het trompe l’oeil-effect. Een witte huiskamermuur suggereert de witte muur van een zuidelijk huis te zijn. Hangt men hetzelfde schilderij op een gelige muur, dan wordt het afgebeelde huis ook gelig. Zou men het schilderij op een donkere muur hangen, dan vindt er als het ware een weersomslag plaats en men loopt zelfs de kans het schilderij, hoewel al lang af en verkocht, alsnog te laten mislukken, omdat de lichteffecten het oog niet meer bedriegen.
Voor zijn schilderijen geeft Critchley instructies mee voor de beste manier van ophangen. Sommige triptieken dienen dan ook beslist tegen het plafond bevestigd te worden, zodat de huiskamer plotseling verandert in een smalle steeg, waar alleen loodrecht van boven een smalle streep licht naar beneden valt.
Just stand here...
Deze schilderijen breken dan ook met de klassieke traditie van een afbeelding binnen een lijst. Immers het schilderij wordt afgemaakt door de muur waarop het hangt. En hierin schuilt het vernuft van de schilderkunst van Paul Critchley.
Technisch begaafd, met een volledige controle over het kleurgebruik, weet hij het contrastrijke Spaanse licht perfekt weer te geven en zo een vaak wat dromerige romantische sfeer te creëren die balanceert op de grens van het kitscherige, ware het niet dat er toch een zekere onrust veroorzakende, beklemmende atmosfeer wordt opgeroepen. Iedereen die wel eens een ogenschijnlijk verlaten Spaans stadje is binnengegaan op het heetst van de dag zal deze sfeer herkennen. Menselijke activiteiten zijn volstrekt afwezig in de straten, waar alleen een hond ligt te slapen in de – alweer – enigszins dragelijke schaduw. Alleen vanachter de donkere, over de balkons neergelaten persianas is lome beweging waar te nemen, of het geluid van een schetterende radio of tv te horen…, a las cinco de la tarde.
Bekijk Paul’s schilderijen op zijn eigen website. Alle hier getoonde afbeeldingen werden met zijn toestemming geplaatst.
Amsterdam, 21 december 1998
… y se hace más amigable
Planeta Ubuntu
Spaans Leren nam voor de algemene bedrijfsvoering een aantal jaren terug afscheid van MS Windows op al haar computers en webservers en stapte over op Linux en andere Open Source software. Op de desktop-computers draaien we al enige tijd Ubuntu en dat bevalt uitstekend. Ubuntu is niet alleen vrij verkrijgbaar, maar in de loop van slechts 5 jaar ook steeds gebruiksvriendelijker geworden. Misschien wel een van de makkelijkste Linuxdistributies, niet alleen wat installatie en configuratie betreft, maar ook in de dagelijkse omgang. Een zorgeloze (geen virussen, geen malware!) en aangename werkomgeving. En de verwachtingen zijn hooggespannen, want morgen (29 oktober) verschijnt alweer een nieuwe versie die nog beter belooft te zijn. De Spaanse krant El País meldt:
Canonical lanza mañana Ubuntu 9.10 Desktop Edition, también conocida como “Karmic Koala”, para su descarga gratuita. Como siempre, cada seis meses el equipo de desarrolladores de este sistema operativo de software libre saca una nueva versión. En este caso, Ubuntu 9.10 por hacerlo en octubre de 2009. Casi coincidiendo con su quinto aniversario (20 de octubre de 2004, la versión Ubuntu 4.10 que aún se puede descargar y utilizar), es una de las distribuciones de Linux más populares con unos 13 millones de usuarios hasta la fecha.
Lee más… (es)
Spanje wordt gewoonlijk niet geassociëerd met zware aardbevingen en spectaculaire vulkaanuitbarstingen. Toch werd in de 15e eeuw het stadje Olot aan de voet van de Catalaanse Pyreneëen geheel verwoest door een aardbeving en nog maar 4000 jaar geleden waren de vele vulkanen in de streek nog actief. (1998)
Wanneer de toerist na een vermoeiende reis over de Franse tolwegen bij La Jonquera de Spaanse grens passeert, liggen de stranden van Roses, Lloret de Mar, Blanes en Sitges verleidelijk te wachten achter de achtereenvolgende salidas van de autopista. Menig toerist zal op die stranden neerploffen, om er vervolgens de eerstkomende twee weken niet meer vandaan te komen. Een enkeling zal op een bewolkte dag nog wel eens de historische stad Girona bezoeken of het fascinerende museum van Salvador Dalí in Figueres bekijken.
Niet ver voorbij deze beide steden in westelijke richting ligt het stadje Olot, temidden van de slapende vulkanen van de Garrotxa. De weg ernaar toe passeert eerst de historische stadjes Besalú en het spectaculair op een rotswand gelegen Castellfollit de la Roca. Als men niet weet dat er in het omringende landschap vele vulkanen liggen, rijdt men er gemakkelijk aan voorbij. Nergens is een karakteristieke rookpluim te zien en ook zijn de typische kegelvormen goed verborgen onder de weelderige begroeiing en tussen de omringende even hoge bergtoppen. Eenmaal aangekomen in Olot loop je ook gemakkelijk voorbij aan de vulkaan die midden in het dorp ligt! Het zijn dan ook geen geweldig hoge vulkanen en ook de diameter is betrekkelijk gering. Toch zijn het geen onschuldige vulkanen. Ze worden door de geologen als slapend beschouwd, omdat de laatste uitbarsting nog maar (!) 4000 jaar geleden plaatsvond en dat is naar geologische maatstaven slechts 5 minuten geleden!
Dit bedenkend en met enig gevoel voor dramatiek wordt het lopen over de bodem van de Volcà de Montsacopa midden in Olot plotseling tot een gewaagde vuurloop. De bewoners van het stadje worden gelukkig niet geplaagd door dergelijke gevoelens, want pal tegen de vulkaanwand is een klein huizenwijkje gebouwd. Het hele stadje zou natuurlijk geen schijn van kans hebben als het weer eens tot een uitbarsting mocht komen.
Vanuit Olot, waar trouwens een vulkaanmuseum gevestigd is, kan men, -al dan niet georganiseerd, tochten ondernemen naar de andere vulkanen van de Garrotxa. Zelfs een ballonvlucht erover heen schijnt mogelijk te zijn. In de richting van Santa Pau komt men o.a. de Volcà de Santa Margarida tegen, één van de mooiste. Een wandeling ernaartoe en bovenop de kraterwand kost hooguit een uur en wordt goed aangegeven door routebordjes. Ook vind je overal bordjes met tekst en uitleg over het ontstaan van de vulkanen en de soorten die door de geologen worden onderscheiden. Helaas helpt je de cursus Spaans die je hebt gevolgd niet heel veel, want alle borden zijn in het Catalaans opgesteld, de taal die zo veel lijkt op het Spaans, maar toch heel anders klinkt en een sterk afwijkende grammatica heeft.
Neem nu de Volcà de Santa Margarida: volgens de geologen wordt deze vulkaan gekenmerkt door een dinamisme mixt estrombolià i freatomagmàtic. Dit proberen uit te spreken levert al bijna een vulkaanuitbarsting op! Eenmaal, na een zeer steile klim over een zeer zwart zandpad, bovenaan op de kraterrand aangekomen, ontvouwt zich het panorama van een nagenoeg perfect ronde omloop, dichtbegroeid met bomen en vrij steil aflopend naar een niet zo heel erg diepe krater, waar op de bodem in het midden, -hoe kan het anders in dit land, een kerkje is gebouwd. Niet eens zo’n erg oud kerkje, want de vorige is nog vernietigd bij de grote aardbevingen van 1427.
Beneden, rond het kerkje is een groepje schoolkinderen bezig met een prueba de sobrevivencia. Ik zei het al; je moet een beetje gevoel voor dramatiek hebben om het je allemaal te kunnen voorstellen. De monitora van de kinderen is in ieder geval in geen velden of wegen te bekennen en navraag leert dat zij op de camping van Santa Pau de barbacoas van die avond aan het voorbereiden is. Van boven op deze krater leiden de bordjes naar de volgende vulkaan, maar wij houden het voor gezien en keren terug naar de auto. Als je eenmaal één of twee slapende vulkanen hebt gezien, dan heb je ze allemaal gezien en ook wij moeten op tijd terug zijn voor de barbacoas van die middag.
Amsterdam, augustus 1998
¡Aquí habla su psiquiatra!
Teléfono móvil
Een sainete is een komisch toneelstukje. Rolverdeling:
Plaats van handeling is een vliegtuigcabine in een door een hittegolf geplaagd land. Verder is het van belang dat alle spelers, figuranten, alsook het publiek zich voorzien van draagbare gsm-telefoons, omdat het anders niet zeker is dat dit toneelstukje goed afloopt! (1998)
De meest wonderlijke, idiote en onwaarschijnlijke verhalen worden verzonnen en op speelfilmformaat vastgelegd door de Spaanse regisseur Pedro Almodóvar. Karakteristiek voor zijn melodrama’s als Mujeres al borde de un ataque de nervios, Kika, Tacones lejanos, Atame en recent Carne trémula zijn de wilde en ongeloofwaardige gebeurtenissen die op een of andere manier aan het eind van de film aan elkaar geknoopt worden en min of meer goed aflopen. Opvallend daarbij is dat de vrouwen, hoewel vaak een zenuwinzinking nabij, als sterke karakters uit de bus komen, terwijl de mannen niet meer dan een soort gilipollas (lulhannessen) zijn, die wel echte machistas zijn, maar toch jammerlijk aan het kortste eind trekken. Ook speelt bij Almodóvar het moderne leven in de vorm van de nieuwste technische snufjes een grote rol. Toch is Almodóvar niet de enige vertolker van dit genre gebeurtenissen, getuige het volgende voorval:
Op zekere dag stapt ene Gómez González in Sevilla in het vliegtuig naar Barcelona met het vaste voornemen om als een soort agent 007 het terrorisme in het Midden-Oosten voor eens en voor altijd uit te schakelen. Hij dwingt daartoe het vliegtuig naar Tel Aviv koers te zetten onder dreiging van het meest verschrikkelijke wapen dat ie thuis vinden kon: de afstandsbediening van z’n TV. Hij maakt de piloot wijs dat hij daarmee op afstand een bom tot ontploffing kan brengen, die hij in het vliegtuigruim verstopt heeft.
De piloot ziet op z’n benzinemeter dat hij Tel Aviv nooit halen zal en zet zijn toestel neer in Valencia, waar direct een overmacht van een geheime afdeling van de Guardia Civil het toestel omsingelt. Nu wil het toeval dat zich aan boord een zeer dappere en doortastende vrouw bevindt, die niemand minder dan Soledad Becerril is, de burgemeester van Sevilla. Tot haar verbazing ziet zij dat haar medepassagiers inmiddels druk naar huis zitten te bellen met behulp van hun draagbare telefoons, die in Spanje teléfonos móviles worden genoemd, kennelijk om te vertellen dat het wel wat later worden kan.
Doet zij nu het zelfde? Nee, zij besluit om het koningshuis plus de voltallige Spaanse regering op de hoogte te brengen van het voorval. De minister van binnenlandse zaken Jaime Mayor Oreja, zijne majesteit Juan Carlos, koningin Sofía en natuurlijk de man met het Charlie Chaplin-gezicht, minister-president José María Aznar. Al deze mensen worden via haar slimme telefoontoestelletje op de hoogte gebracht van de dramatische gebeurtenissen in het vliegtoestel.
José María Aznar laat de burgemeester onmiddellijk weten dat hij aan de zijde van de passagiers staat, wat natuurlijk een hele geruststelling is. Voor de eerste minister een routineklus, want had hij zich niet daags tevoren in dezelfde bewoordingen uitgelaten tegen het nationale voetbalteam voordat het in Frankrijk tegen Nigeria moest spelen? Soledad Becerril belt ondertussen naar haar collega in Valencia, burgemeester Rita Barberá. Wie zei daar ook weer dat Spanje een maatschappij is, waar de macho-man het voor het zeggen heeft? Samen overleggen de dames over de te volgen strategie.
Niet lang daarna rinkelt in de cockpit de teléfono móvil van de piloot. Het is de psychiater van Gómez González. Of ie even met z’n patiënt mag spreken. Waarom was ie niet komen opdagen op z’n therapie-uurtje van vanmorgen? Na enig heen en weer gepraat laat Gómez González zich door z’n psychiater overtuigen dat hij een doldwaas avontuur is begonnen en zich beter kan overgeven aan de politie. Even later kunnen alle passagiers het toestel ongedeerd verlaten om opnieuw naar huis te bellen en het mooie nieuws te vertellen.
lo digo y lo voy a hacer un teléfono chiquito pa saber de tu querer - Joaquín ‘El Zambo’
Amsterdam, juli 1998
Iedere overeenkomst tussen bovenstaande sainete en ware gebeurtenissen berusten niet op toeval.
Diez de cada cien páginas de Internet en español se han creado en Estados Unidos
Twee interessante berichtjes vandaag: één op de tien webpagina’s, geschreven in het Spaans, is afkomstig uit de Verenigde Staten, waar geen officiele landstaal bestaat en waar het Spaans de tweede meest gesproken taal is. En in sommige regio’s zelfs de eerste. Ondertussen is het Spaans de derde taal van het web geworden met ca. 131 miljoen hispanohablantes. (fuente: elpais.com)
El catalán, el octavo idioma del mundo con mayor actividad en los blogs
Het andere berichtje meldt dat de tweede taal van Spanje, het Catalaans, ook aan een opmars bezig is en nu de achtste plaats inneemt onder de weblogschrijvers. (fuente: lavanguardia.es)
¡We speak English too!
Niet alleen in Spanje, maar ook elders op deze planeet wordt Spaans gesproken. Op naar New York dus, een stad waar naar verluidt het Engels steeds meer verdrongen wordt door het Spaans. (1998)
Rascacielos
Zelfs als je nog nooit voet in New York hebt gezet, waan je je er direct thuis. Door de vele films, tv-series en tijdschriftreportages heb je ook niet de indruk in een echt vreemde stad terecht gekomen te zijn. Indrukwekkend is New York wel. De gebouwen zijn er echt heel hoog, de architectuur is fantastisch mooi en soms verbazingwekkend, het zuidelijke licht (New York ligt op dezelfde breedtegraad als Madrid) is schitterend. Maar je verbaast je vooral over de dingen die net anders zijn dan ze altijd voorgespiegeld worden.
Het is er eigenlijk helemaal niet zo druk en opgejaagd als de media ons willen doen geloven. Integendeel, ik heb de mensen er erg relajados gevonden en erg gemakkelijk in de omgang. De New Yorker is een zeer openhartig en vriendelijk mens en heeft voor iedere vraag een antwoord klaar. Ook vertelt hij je met trots en rappe humor over zijn stad, waar hij soms zelf nauwelijks langer dan drie maanden woont. Gewoon Engels hoor je er bijna niet; iedereen heeft wel een accent. Spaans hoor je er des te meer. Het is beslist mogelijk er zowat iedere winkel binnen te stappen en je in het Spaans te richten tot de mensen. Zelfs als de mensen geen Hispanics of latinos zijn, spreken ze Spaans. Politieagenten staan in het Spaans bij openbare telefoons met het bureau te bellen, er zijn minstens twee lokale Spaanstalige tv-stations met schitterende shows, waarop alle bekende en minder bekende producten, van McDonalds tot Jeep in het Spaans worden aangeprezen.
Op een van die reclameboodschappen verscheen een onmiskenbaar Mexicaans type die, staande bij een benzinestation van het merk Gasetería, trots vertelde dat ie Latino was en het bewijs dat je als Latino al je dromen kon bereiken in dit geweldige land en deze geweldige stad. Want kijk nou maar eens naar dit prachtige benzinestation. Het was er een van een hele keten benzinestations over heel New York verspreid, waar een ieder van harte welkom was. Het was waar, de Gaseterías zag je inderdaad overal in Manhattan. Het wekte dan ook geen verbazing meer toen ik een briefje op een winkeldeur geplakt zag met de mededeling “We speak English too”. Binnen kon je er koffers en tassen kopen, zeer belangrijk in een stad, waar iedereen altijd en overal met spullen loopt te sjouwen. In zulke winkels betaal je met pesos, terwijl er dollars bedoeld worden.
Escarabajo nuyorican, hecho en México
New York mag met recht de stad van de steekkarretjes genoemd worden. Iedereen loopt er goederen rond te slepen. Stapels dozen op een kar, rollen textiel onder beide armen, een enorme glasplaat tussen zuignappen geklemd. Zijn deze goederen van eigenaar gewisseld, in ruil voor een stapel groezelige pesos of een onleesbare krabbel op een afleverbon, dan wordt er een korte handdruk gegeven en met een vriendelijk “Take care” en “See you next time” gaat ieder weer zijn kant op. Ook wordt er overal, maar dan ook overal gebeld, niet met (anno 1998) gsm-telefoons zoals je verwachten zou, maar bij openbare, glimmend verchroomde telefooncellen, die nog het meest weg hebben van grote haardroogkappen. Al deze toestellen doen het kennelijk en je ziet er de mensen met de grootst mogelijke vanzelfsprekendheid op af lopen en zonder eerst te kijken of ie het wel doet, een munt in werpen en bellen. Zelfs politieagenten onderhouden zo contact met de collega’s of het bureau. Natuurlijk zie je de bestelauto’s van FedEx en UPS en de fietskoeriers, de mooiste brandweerauto’s en de taxis amarillos, hèt vervoermiddel voor wie het lopen moe is. En natuurlijk overkwam ons de grap van David Letterman dat een chauffeur de Fifth Avenue niet wist; omdat hij waarschijnlijk even lang in New York was als wij!
Internetten in New York zal ongetwijfeld heel betaalbaar zijn voor wie er woont, maar het huren van een computer in een Cybercafé teneinde er een paar e-mails te versturen, heeft me 20 pesos gekost tegen een koers van ruim 2 gulden de peso. Ieder Hollands tijdschrift dat zich Avenue, Cosmopolitan of Man noemt, citeert wel deze of gene beroemdheid die iedere week in New York even gaat eten in dit of dat restaurant waar natuurlijk ook Woody Allen z’n bagels haalt. Zo deden wij ook, onze espresso drinkend naast het onooglijke tentje in Little Italy (met recht “little” genoemd; ‘t stelt echt niks voor) waar begin jaren zeventig een capo di capi met mitrailleurkogels doorzeefd werd. En ook wij gingen salsa dansen op Broadway bij een club die Bayamo heet en waar men heerlijke chicharrones eten kan en die zich adverteert met Home of chino latino cuisine. ¿Qué? ¿Chino latino? Sí, señor, estamos en ¡Nueva York!
De gele taxi, het perfecte vervoermiddel in deze stad, leverde ons de mooiste anecdote op. Meestal staat er gelijk een voor je stil als je op straat je arm op steekt. Er is maar éen moment waarop dit beslist niet lukt…. als het regent èn spitsuur is. Dan wil heel Manhattan met de taxi. Na lang hengelen met de arm, zag ik eindelijk een taxi, waar net passagiers uitstapten. Ik liep op de chauffeur af, zo op het oog een authentieke Afro-American, en vroeg of ie ons mee wilde nemen. “No sir, ik neem niemand mee, want m’n werkdag zit erop en de auto moet terug.” Terwijl ik aan het soebatten was, kwam er een zeer verongelijkte man aanrennen, z’n business suit helemaal natgeregend, die met ruziestem beweerde het eerste recht te hebben, omdat ie al eerder stond te gebaren met z’n arm. De chauffeur keek ons allemaal aan en zei met een zucht: “OK, it’s against the rules, but you all get in.” De auto zette zich in beweging, zoals alleen een grote, met automaat uitgeruste, Amerikaan dat kan en voegde zich in het drukke verkeer op een manier, waar alleen New Yorkse taxichauffeurs het recht op hebben. De chauffeur zat als een road king achter z’n stuurwiel te zwijgen en zei pas na enige tijd met lijzig aangezette intonatie in z’n stem: “Yeah, the rain makes us all brothers!”
Amsterdam, juni 1998
