Discurso en la ceremonia de entrega del Premio Príncipe Claus

Yoani pronunciando su discurso

Buenas tardes a todos:

Al embajador holandés, que ha prestado tan atentamente su casa para esta ceremonia, a los miembros de la Fundación Príncipe Claus que han organizado la entrega de este premio, al cuerpo diplomático, a mis familiares, mis amigos, a los bloggers aquí presentes y también a los lectores, comentaristas y traductores de mi blog que están atentos a este momento desde el ciberespacio. Un especial saludo a los otros premiados en la edición de 2010 de este importante galardón. En fin, a todos, les agradezco el acompañarme física, virtual o espiritualmente en esta jornada.
Las palabras que diré ante ustedes esta tarde están imbuidas —en parte— de esas experiencias que he vivido en los últimos tres años, desde aquel abril de 2007 en que comencé a escribir mi blog Generación Y. Podría dedicar largos minutos de esta alocución a hacer hincapié en las escenas que componen lo que yo llamo “mi ruta del dolor”; ese sendero tortuoso que he recorrido por el hecho de comportarme libremente en un país lleno de máscaras. También podría reducirme a la narración lastimera de la estigmatización, la vigilancia constante, la presión sobre mi familia, la satanización en mi comunidad, las citaciones policiales y hasta el ataque físico. Sin embargo, no voy a centrarme en esos obstáculos, sino en la otra ruta, la de la gratificación, la de la realización personal y los proyectos futuros. Esa parte hermosa del sendero que comienza en cuanto salgo a la calle y alguien —venciendo el miedo— se me acerca y me dice “te leo”, “continúa”, “resiste”. Se completa además con la gratificación de que cada día un número mayor de mis compatriotas busca mis opiniones, rebate o simpatiza con mis puntos de vista, y también ahora son más lo que utilizan la herramienta de un blog para expresar en la Cuba virtual la discrepancia aún penalizada en la Cuba real. Ese camino del crecimiento profesional y cívico es el que quiero que compartamos juntos.
El Premio Príncipe Claus es un galardón que mira hacia adelante, un estímulo que invita a realizar sueños y a plantearse metas más elevadas. Este 2011 puede ser el escenario para concretar algunos retos periodísticos con los que fantaseo hace un buen rato. Nuestra Isla está urgida de argumentos, de polémicas e informaciones. No podemos quedarnos sólo en la denuncia de la intolerancia, en la descripción de lo que no funciona o con el dedo señalando hacia lo que no nos gusta. Es tiempo ya de empezar a cambiar. Para los que nos negamos a que otro ciclo de crispación y desconfianza se cierna sobre nosotros, es también el momento de hacer algo, aunque sea pequeño. Me gusta trabajar con la escritura, la noticia, el texto y siento que mi lugar está justamente en los kilobytes, las páginas de los periódicos, el mouse y el teclado. Lo cual no significa que vaya a encerrarme en la torre de marfil de la escritura, sino todo lo contrario. El verbo no tiene que comportarse siempre como una barricada o como un adoquín lanzado; afortunadamente la palabra logra convertirse también en un bálsamo muy eficiente sobre una nación acongojada. Creo en la medicina de la libertad informativa, de la imperfecta democracia que algún día los cubanos lograremos poner en práctica en nuestro país. Soy una soñadora, ya lo sé, pero todos ustedes que están aquí también lo son… y no somos los únicos.
Este año el monopolio estatal sobre la información verá como le surgen algunas nuevas grietas. Cualquier blogger de provincia, armado apenas con su teléfono móvil, podrá poner en jaque a los periódicos oficiales, podrá transmitir directamente hacia la Web sus textos, fotos, audios y videos. Me gusta decir, mitad en broma y mitad en serio, que si los cubanos supimos inventar el picadillo de carne sin carne, allá en los años más duros del Período Especial —cuando lo hacíamos con cáscara de plátano— ahora estamos inventando la Internet sin Internet. Desde esos pequeños artilugios celulares, hemos aprendido a completar el espectro informativo que sale de esta Isla. Me siento también misionera del credo de difundir por todo el territorio nacional esos conocimientos y herramientas que nos harán libres. Porque cada uno de nosotros podemos llegar a ser nuestra propia agencia de prensa, sin patrones ni censores. A eso he dedicado también los últimos meses, con la magnífica experiencia de una academia donde se graduaron 27 estudiantes y cinco profesores, de los talleres, las conferencias temáticas y la asesoría a los que recién abren un nuevo espacio web. En los próximos meses pienso extender también el alcance de estos cursos. El virus blogger terminará por contagiar a miles de cubanos.
El sueño más difícil —y por eso también el más recurrente— es la creación de un nuevo medio de prensa. Muchos de los que están hoy aquí presentes son, aún sin saberlo, los futuros redactores, fotógrafos y corresponsales de ese periódico. Sin ustedes no será posible. Sin el talento y la energía que pueden insuflarle a las páginas de ese proyectado espacio informativo, todo se quedaría en la ensoñación de una pequeña blogger. De manera que estas breves palabras también son para decirles: ayúdenme, acompáñenme en la impredecible aventura de empoderarnos como ciudadanos,Discurso de Yoani Sánchez en la embajada holandesa de comportarnos libremente en un país lleno de miedos, pero háganlo sin perder en el camino esas diferencias que alimentan nuestra pluralidad y evitan el conocido error de la unanimidad. Hay espacio para todos en este proyecto. Es más, sin ustedes no podría lograrlo.

Muchas gracias,

Yoani Sánchez
La Habana, 7 de enero de 2011

Recept voor 20 hallacas

Hallacas - la preparación

Hallacas is een gerecht dat in Venezuela vooral met Oud & Nieuw gegeten wordt en ook een traktatie voor de kinderen is, een beetje vergelijkbaar met onze oliebollentraditie. Benodigd zijn ook: veel vrienden en familieleden die helpen bij het inpakken (en later opeten) van de hallacas, het inpakken van de hallacas is een familieaangelegenheid waarvoor je alle tijd neemt, veel kletst en iedereen met vette vingers bier en limonade drinkt.

Ingrediënten voor het deeg:

• 750 gram harina PAN (voorgekookt fijn maïsmeel van witte maïs, verkrijgbaar bij Surinaamse winkels)
• 4 lepels achote (een soort zaadjes)
• 1 kop olie
• 1 à 2 theelepels zout
• water

Ingrediënten voor de stoofvulling:

• 500 gram varkensstoofvlees
• 500 gram runderstoofvlees (kip erbij kan ook, gebruik dan 350 gram van elk)
• 2 à 3 grote uien
• 1 complete bol knoflook (dat zijn 10 teentjes)
• 3 lente-uitjes (hoe fijner het groen, hoe beter)
• 1 grote prei
• kop zoete rode wijn
• 100 gram grote kappertjes (Deze kun je kopen bij sommige Spaanse winkels – ze zijn dan niet ingelegd in azijn, maar in pekel. Ze moeten dan even weken in gewoon water.)
• komijn, zout, peper, azijn
• margarine, braadboter, of bakolie

Ingrediënten om later toe te voegen:

• 2 uien (in ringen gesneden)
• 40 olijven zonder pit (2 per hallaca, maar meer mag ook)
• 300 gram gerookt mager spek in blokjes (volgens sommige hallaca-deskundigen moet het vetspek zijn, maar mager spek is lekkerder)
• 2 potjes (of één grote pot) met in azijn ingelegde gemengde groenten (paprika, augurk, ui, wortel). Dit kun je ook zelf maken in het seizoen. In Italiaanse winkels verkopen ze dit onder de naam Antipasto – uit Oost-Europa komen soms vergelijkbare conserven.
• grote rozijnen (4 per hallaca)
• klein blikje kikkererwten (grauwe erwten) – uitgelekt gewicht 150 à 200 gram
• 2 flinke rode paprika’s (in reepjes gesneden)

Verder nodig:

• 2 à 3 pakken bananenblad (2 pakken is net iets te weinig voor 20 hallacas en met 3 houd je ruim over. Dit is te koop bij Surinaamse winkels – uit de diepvries. Soms zegt de naam bananenblad ze niets; vraag dan naar hallaca-blad. De diepgevroren bladeren moet je meteen gebruiken, of anders in de diepvries bewaren – ze mogen niet bruin worden.
• een bolletje katoenen rijggaren (dun paktouw kan ook, als het maar geen kunststof is)
• een braadpan en een grote kookpan
• een grote tafel (die tegen olie kan) in de schaduw van de mangobomen
• een omgevingstemperatuur van minimaal 30 °C
• een koelkist met ijs, flesjes bier (een beetje licht bier, zoals Bavaria) en ananaslimonade

Bereiding van het vlees:

Snijd het vlees klein, pers de helft van de knoflook uit en meng het met het vlees. Voeg een scheutje azijn toe, peper, zout en komijn; roer het goed door en laat het een nacht zo in de koelkast staan.

Doe de achote en het kopje olie in een klein koekepannetje en verhit de olie op laag vuur.
Geregeld roeren. Als de smaak en kleur in de olie is getrokken, zeven (de zaadjes gooi je daarna weg). Een deel van de olie gaat door het maisdeeg en de rest is om het bananenblad mee in te smeren.

Zet de kappertjes in de week en laat ze daarna uitlekken (als je kappertjes in pekel hebt gekocht moeten ze langer weken dan wanneer ze uit de azijn komen).

Bereiding van de stoofvulling:

Snij de 2 à 3 grote uien fijn. Verhit margarine in de braadpan en fruit de uien. Pers de rest van de knoflook uit en doe die samen met het vlees in de pan. Braad dit tot het vlees bijna gaar is. Snij en was de prei en de lente-uitjes. Zet het vuur laag en voeg dit aan het vlees toe. Laat de (gare) kikkererwten uitlekken, laat de kappertjes uitlekken en voeg die samen met de halve kop zoete rode wijn toe. Controleer of er nog zout bij moet. Roer het voorzichtig door en draai dan het vuur uit. Laat dit op het fornuis rustig afkoelen.

Bereiding van de deegmassa:

Meng in een grote kom het water, het maismeel, het zout en vier eetlepels van de achote-olie. Sommige mensen doen eerst het meel en zout in de kom en maken dan een kuiltje, waar ze de olie en het water in gieten. Anderen doen het juist andersom: eerst het water en dan het meel. In het eerste geval doseer je het water tot de juiste vastigheid is bereikt en bij de tweede methode doseer je het meel. Voor de tweede methode komt het erg op gevoel aan voor de hoeveelheid water die je nodig hebt. De aanbevelingen lopen enorm uiteen (van twee tot zes koppen). De eerste methode is dus zekerder.

Je weet wanneer het deeg de goede dikte heeft als je de luchtbelletjes die je bij het kneden insluit kunt horen knappen. Deze bereidingswijze gaat uit van harina PAN of een ander soort voorgekookt maismeel. Met gewoon maismeel lukt het niet om een goede deegmassa te maken.

Bereiding van de hallacas:

Knip het ontdooide en gestoomde bananenblad in vierkante stukken van ongeveer 25 x 25 cm, iets groter mag ook – zoals het uitkomt. Zet alle ingrediënten in het midden van de tafel. Iedereen heeft een houten snijplank voor zich. De kleinste kinderen helpen met het verdelen van de olijven en de rozijnen. Je hebt dus meer rozijnen nodig dan in het recept staat.

Leg een stuk bananenblad voor je en smeer het met je vingers in met een klein beetje achote-olie. Neem een beetje deeg uit de kom en rol het uit (met een fles, bijvoorbeeld) tot een pannekoek van 3 à 4 mm dik. Snij de randen af, zodat het bananenblad er overal ongeveer een centimeter onderuit steekt. Leg één volle lepel stoofvleesvulling in het midden. Hierop komen de losse ingrediënten: 1 à 2 reepjes paprika, 4 stukjes ingelegde groente, een ui-ring, 4 rozijnen, 2 olijven en 3 à 4 dobbelsteentjes gerookt spek.

Nu komt het dichtvouwen. Daar moet je je eerst even een beeld van vormen om het idee te pakken te krijgen. Als je het ziet snap je het meteen, maar met woorden is het lastig uit te leggen. Zie daarom de afbeelding hierboven.

Het inpakken van de hallacas:

Sla het bananenblad met de deegpannekoek er vanaf één kant overheen, zodat de vulling bedekt wordt met de deegpannekoek. Maak nu voorzichtig het bananenblad los van de deegpannekoek en vouw voorzichtig alleen het blad terug, terwijl de deegpannekoek over de vulling blijft liggen. Doe hetzelfde met de tegenoverliggende zijde. Als het goed is ligt er nu een deegrolletje voor je met vulling erin. De vulling mag niet door het deeg heenkomen. Maak nu met je vingers de zijkanten dicht. Overtollig deeg aan de zijkanten snijd je weg. Nu ligt er een geheel gesloten deegrolletje met vulling voor je. Dit pak je nu in (in het bananenblad) alsof het een postpakketje is. Vouw de zijden naar boven dicht, pak het hele pakketje op, leg er een nieuw blad onder en leg het pakketje hier omgedraaid op. Dit pak je op de zelfde manier in, alleen komen de vouwen in tegengestelde richting, zodat het geheel hermetisch dicht komt te zitten. Knoop het dicht (kruiselings) met het rijggaren. Laat er een stuk garen aanzitten van ongeveer 15 cm. Hiermee knoop je ze later in paren, zodat je ze gemakkelijker uit het hete water kunt vissen.

Koken en opdienen:

Laat de pakketjes 1 à 2 uur koken in een grote pan. De smaak uit het bananenblad trekt nu in het deeg en ook vermengen de smaken van de diverse ingrediënten in de vulling zich, zonder echter in het geheel op te gaan. Een kappertje of een olijf geven bijvoorbeeld hun smaak slechts aan de directe omgeving af. Ieder hapje heeft zo z’n eigen smaak.

Het wordt opgediend op een bordje in het opengevouwen bananenblad en heet gegeten (met mes en vork dus). Kinderen drinken er ananaslimonade bij en grote mensen licht bier, allebei ijskoud.

¡Qué aprovechen!

De recente verkiezingen in Honduras, waarbij de uitkomst is dat de verdreven president Manuel Zelaya niet terugkeert in zijn ambt, halen zelfs hier de televisiejournaals.

In Honduras wordt al jaren de dienst uitgemaakt door een aantal ondernemersfamilies van Palestijnse en Joodse afkomst. De Palestijnen zijn voornamelijk Christenen en beide bevolkingsgroepen gaan vriendschappelijk met elkaar om. Samen bepalen zij het lot van Honduras. Ze waren eensgezind in hun streven om de door het leger verdreven Zelaya niet terug te laten keren, omdat zij in hem een leerling van Hugo Chávez zien die lak heeft aan de democratie en, -gelijk zijn grote voorbeeld, een populistische dictatuur nastreeft.

De Spaanse krant El País schrijft:

Es casi imposible caminar por Honduras sin ver o tocar algo que no pertenezca a los Canahuati Larach, los Flores Facussé, los Andonie Fernández, los Ferrari, los Kafie, los Násser, los Rosenthal y los Goldstein. Casi todas estas familias son de origen árabe palestino y de confesión cristiana, excepto los judíos Rosenthal y Goldstein. Y casi todas guardan algo en común: sus patriarcas eran hombres semianalfabetos que emigraron a Honduras a finales del XIX o principios del XX, instalaron pequeños comercios, prosperaron, enviaron a sus hijos y nietos a formarse en Estados Unidos y ahora éstos copan las esferas más altas del poder. No hay enemistad entre árabes y judíos. Los Rosenthal comparten con el resto las instalaciones del Club Árabe de San Pedro Sula, la ciudad más industrializada. Estudian en los mismos colegios, acuden a las mismas bodas y a los mismos entierros. A veces discrepan educadamente en cuestiones políticas. Pero en cuanto al golpe de Estado del 28 de junio, casi todas las grandes familias lo respaldaron.

Lee más… (es)

Este reloj da la hora oficial, solo funciona 4 segundos para no congestionar la red
- La Hora Oficial de la República de Honduras

Eén van de meest leesbare blogs van Cubaanse afkomst is Generación Y van Yoani Sánchez. Zij schrijft over het alledaagse leven in Havana en neemt daarbij geen blad voor de mond. Tamelijk voor de hand liggend wordt haar dit niet door de autoriteiten in dank afgenomen, maar gelukkig is het tot nu toe niet opportuun gebleken haar het zwijgen op te leggen.
Onlangs is zij er in geslaagd een lang gekoesterde wens in vervulling te laten gaan: 7 vragen aan president Barack Obama stellen! Zie hier de antwoorden die Barack haar gaf:

Barack contesta a Yoani

Presidente Barack Obama: Agradezco esta oportunidad que me brindas para compartir impresiones contigo y con tus lectores en Cuba y en el mundo, y aprovecho para felicitarte por el premio María Moore Cabot de la Escuela Graduada de Periodismo de la Universidad de Columbia que recibiste por promover el entendimiento mutuo en las Américas mediante tus reportajes. Me decepcionó que se te impidiera viajar para recibir el premio en persona.

Tu blog ofrece al mundo una ventana particular a las realidades de la vida cotidiana en Cuba. Es revelador que el internet les haya ofrecido a ti y a otros valientes blogueros cubanos con un medio tan libre de expresión, y aplaudo estos esfuerzos colectivos para apoderar a sus compatriotas para expresarse a través de la tecnología. El gobierno y el pueblo estadounidense nos unimos a todos ustedes en anticipación del día que todos los cubanos puedan expresarse libre y públicamente sin miedo ni represalias.

Yoani Sánchez: 1.  Durante mucho tiempo el tema de Cuba ha estado presente tanto en la política exterior de los Estados Unidos, como entre las preocupaciones domésticas, especialmente por la existencia de una gran comunidad cubano-americana. Desde su punto de vista ¿En cuál de los dos terrenos debe ubicarse este asunto?

Todos los asuntos de política exterior tienen componentes domésticos, especialmente aquéllos que conciernen países vecinos como Cuba, de donde provienen muchos emigrantes radicados en los Estados Unidos, y con la que tenemos una larga historia de vínculos. Nuestros compromisos de proteger y apoyar la libre expresión, los derechos humanos y un estado de derecho democrático tanto en nuestro país como en el mundo también rebasan las demarcaciones entre lo que es política doméstica y exterior. Además de todo esto, muchos de los retos que comparten nuestros países, como la migración, el narcotráfico y el manejo de la economía, son asuntos tanto domésticos como foráneos. En fin, las relaciones entre Cuba y los Estados Unidos han de ser vistas dentro de un contexto tanto doméstico como exterior.

2.  En el caso de que existiera, por parte de su gobierno, una voluntad de dar por terminado el diferendo, ¿Pasaría esto por reconocer la legitimidad del actual gobierno de Raúl Castro, como único interlocutor válido en unas eventuales conversaciones?

Como he dicho antes, mi administración está lista para establecer lazos con el gobierno cubano en un número de áreas de mutuo interés, como hemos hecho en las conversaciones migratorias y sobre correo directo. También me propongo facilitar mayor contacto con el pueblo cubano, especialmente entre familias que están divididas, algo que he hecho con la eliminación de restricciones a visitas  familiares y a remesas. Queremos establecer vínculos también con cubanos que están fuera del ámbito gubernamental, como lo hacemos en todo el mundo. Está claro que la palabra del gobierno no es la única que cuenta en Cuba. Aprovechamos toda oportunidad para interactuar con todos los renglones de la sociedad cubana, y miramos hacia un futuro en que el gobierno refleje expresamente las voluntades del pueblo cubano.

3.   ¿Ha renunciado el gobierno de Estados Unidos al uso de la fuerza militar como forma de dar por terminado el diferendo?

Estados Unidos no tiene intención alguna de utilizar fuerza militar en Cuba.  Lo que Estados Unidos apoya en Cuba es un mayor respeto a los derechos humanos y a las libertades políticas y económicas, y se une a las esperanzas de que el gobierno responda a las aspiraciones de su gente de disfrutar de la democracia y de poder determinar el futuro de Cuba libremente. Sólo los cubanos son capaces de promover un cambio positivo en Cuba, y esperamos que pronto puedan ejercer estas facultades de manera plena.

4.  Raúl Castro ha dicho públicamente estar dispuesto a dialogar sobre todos los temas, con el único requisito del respeto mutuo y la igualdad de condiciones. ¿Le parecen a usted desmedidas estas exigencias? ¿Cuáles serían las condiciones previas que impondría su gobierno para iniciar un diálogo?

Llevo tiempo diciendo que es hora de aplicar una diplomacia directa y sin condiciones, sea con amigos o enemigos. Sin embargo, hablar por aquello de hablar no es lo que me interesa. En el caso de Cuba, el uso de la diplomacia debería resultar en mayores oportunidades para promover nuestros intereses y las libertades del pueblo cubano.

Ya hemos iniciado un diálogo, partiendo de estos intereses comunes –emigración que sea segura, ordenada y legal, y la restauración del servicio directo de correos. Estos son pasos pequeños, pero parte importante de un proceso para encaminar las relaciones entre los Estados Unidos y Cuba en una nueva y más positiva dirección. No obstante estos pasos, para alcanzar una relación más normal, va a hacer falta que el gobierno cubano tome un curso de acción.

5. ¿Qué participación podrían tener los cubanos del exilio, los grupos de oposición interna y la emergente sociedad civil cubana en ese hipotético diálogo?

Al considerar cualquier decisión sobre política pública, es imprescindible escuchar tantas voces diversas como sea posible. Eso es precisamente lo que hemos venido haciendo con relación a Cuba. El gobierno de los Estados Unidos habla regularmente con grupos e individuos dentro y fuera de Cuba, que siguen con interés el curso de nuestras relaciones. Muchos no están de acuerdo con el gobierno cubano, muchos no están de acuerdo con el gobierno estadounidense, y muchos otros no están de acuerdo entre sí. Lo que debemos estar todos de acuerdo es que tenemos que escuchar a las inquietudes e intereses de los cubanos que viven en la isla. Por eso es que todo lo que están haciendo ustedes para proyectar sus voces es tan importante – no sólo para promover la libertad de expresión, pero también para que la gente fuera de Cuba pueda entender mejor la vida, las vicisitudes y las aspiraciones de los cubanos que están en la isla.

6.  Usted es un hombre que apuesta por el desarrollo de nuevas tecnologías de comunicación e información. Sin embargo los cubanos seguimos con muchas limitaciones para acceder a Internet. ¿Cuánta responsabilidad tiene en eso el bloqueo norteamericano hacia Cuba y cuánta el gobierno cubano?

Mi administración ha tomado pasos importantes para promover la corriente libre de información proveniente de y dirigida al pueblo cubano, particularmente mediante nuevas tecnologías. Hemos posibilitado expandir los lazos de las telecomunicaciones para acelerar el intercambio entre la gente de Cuba y la del mundo exterior. Todo eso recrecerá los medios a través de los cuales los cubanos en la isla podrán comunicarse entre sí y con personas fuera de Cuba, valiéndose, por ejemplo, de mayores oportunidades en transmisiones de satélite y de fibra óptica. Esto no ocurrirá de un día a otro, ni tampoco podrá tener plenos resultados sin actos positivos del gobierno cubano. Tengo entendido que el gobierno cubano ha anunciado planes para ofrecer mayor acceso al internet en las oficinas de correo. Sigo estos acontecimientos con interés y urjo al gobierno a permitir acceso a la información y al internet sin restricciones. Quisiéramos escuchar qué recomendaciones tienen para apoyar el flujo libre de información desde y hacia Cuba.

7.   ¿Estaría dispuesto a visitar nuestro país?

Nunca descartaría un curso de acción que avance los intereses de los Estados Unidos o promueva las libertades del pueblo cubano. A la misma vez, las herramientas diplomáticas han de usarse sólo luego de preparaciones minuciosas y como parte de una estrategia clara. Anticipo el día que pueda visitar una Cuba donde toda su gente pueda gozar de los mismos derechos y oportunidades que goza el resto de la gente del continente.

(La traducción al español fue preparada por la oficina del Presidente Obama. El documento PDF original en inglés).

Robert Monas liet huis en haard in Nederland achter en scheepte zich in Le Havre in om een zeereis te ondernemen, die hem drie weken later in Costa Rica bracht, alwaar hij een jaar hoopt te blijven. In dat jaar zal hij door de Cariben rondreizen en via de e-mail z’n achtergebleven landgenoten op de hoogte houden van zijn avonturen. (1999)

Landgenoten,

Vooruitlopend op mijn verbinding via de locale PTT in Costa Rica en in de hoop dat die firma;  – Racsa – waar maakt wat zij mij gisteren beloofde (on line per heden middag 16.00 uur), ben ik dan maar  in de tropische tuin van mijn appartement/hotel gaan zitten. In de zon. Drie papegaaien schreeuwen om het hardst om aandacht en de bananen- en koffiebomen om mij heen zwaaien me vriendelijk toe…

Plátanos

Voor het eerst sinds ik hier op 5 december ben aangekomen is er een vermoeden van zon “achter een bedje van”  grijze wolken. Maar dat is al een stuk beter dan de enorme regen die ik sinds mijn aankomst hier in Costa Rica heb mogen meemaken.
Volgens de locale lieden (ticos) is het allemaal nog nasleep van Mitch en als je zegt dat dat onzin is, ligt het aan El Niño, en als je (en dat in vloeiend Spaans natuurlijk…) uitlegt dat die ook al lang voorbij verklaard is, dan blijkt december hier ook gewoon winter te zijn. Dat verklaart dan ook waarom het zo God vergeten koud is, voor tropische begrippen wel te verstaan. Hoe dan ook, terwijl jullie de rayonhoofden reeds bij elkaar hebben geroepen, zit ik hier nu prinsheerlijk achter de Appel in de tuin te typen.
Ongeveer zoals dat in al die commercials wordt voorgedaan. Met het grootste gemak. Laptop op klein tafeltje. Geen snoeren naar stopcontacten en gelijktijdig, heel zacht op de achtergrond, Sting, die volstrekt multimediaal zijn liedjes op de achtergrond uit de kleine speakers van de Appel kweelt. Jammer dat ik niet op een klein schermpje, zo linksboven in mijn computer kan zien hoe Ajax (dat moet nu wel zolangzamerhand begonnen zijn?) uit de Champions League wordt gekegeld. Maar gelukkig geloof ik dat het onze vanavond op ESPN wordt herhaald. En toevallig weet ik een leuke kroeg hier in San José waar dat op grote schermen wordt uitgezonden.

Enfin, lekker temperatuurtje, kopje overheerlijke Costa Ricaanse – o zo zachte – koffie naast me. Zwembroek en t-shirt. Het enige wat nog ontbreekt is een mooie zwoele dame, maar dat zou dan toch maar weer leiden tot minder type-arbeid. Misschien moet ik een secretaresse huren die gewoon uittypt wat ik ter plekke verzin. Dan kan ik gewoon op een tuinstoel gaan liggen, nog aangenamer….

Inmiddels is er weer een dag voorbij en ik ben nog steeds niet online, ik wist dat dit me te wachten stond hier in Costa Rica, maar het is toch wel vervelend als je denkt dat iets “vandaag” geregeld zou zijn, en dat dan blijkt dat je weer terug moet naar het Telecom kantoor, nummertje trekken , uren wachten, en met handen en voeten uitleggen, dat je etc. etc. Nee, het spijt ons vreselijk, maar mijn collega had vergeten dit of dat in te vullen, maar U wordt maandagmiddag echt ECHT aangesloten. Een Europeaan denkt dan naar de concurentie te gaan, hier is de Racsa een monopolist, dus dan weet je het wel. Mañana, mañana dus. Ach het zal wel goed komen.

Maar laat ik bij het begin beginnen…

MS Hornbay

Zeeschip in Le Havre

Le Havre 18 november,

Het was wereldvreemd om na enig zoeken in zo’n enorme haven met verschillende kade’s een schip te zoeken. Weet ik veel. Maar uiteindelijk lag daar dan toch de MS Hornbay, fruitjager, containerschip, RoRo, Refre’er en bulker. 153,5 meter lang 23 meter breed. Gebouwd in 1990 in Pula Joegoslavië door de Pluto Shippingbuilding Company, 5850 ton schoon aan de haak. Varend onder de vlag van Monrovia, Duits van huis uit, maar nu onder Schots management, met een volledig Russiche bemanning. Met als 6 maanden contract om containers, roro’s en bulk te lossen in West Indies, Curaçao en Colombia en om fruit te laden in Colombia, Panama, en Costa Rica. En dan weer terug naar Antwerpen, Hamburg en uiteindelijk Le Havre.
Eenmaal aan boord bleek dat ik de enige passagier zou zijn en dat de bemanning alleen Russich sprak. Alleen de kapitein, eerste en derde officier spraken redelijk Engels en/of Duits. Maar dan wel met zo’n geweldig vet Russich accent. Dit kwam het filmische gehalte enorm ten goede. De steward, Dimitri (wat anders?) stonk naar zweet, maar heeft me gelukkig wel geholpen om mijn belachelijke hoeveelheid (veel te veel natuurlijk) bagage over de wiebelende loopplank naar boven te sjouwen en hij wees me op z’n aller Russisch   naar mijn hut. Keurig verzorgd, alles heel basic maar wel een badkamertje met een douche, toilet en wastafel. 220 volt was overal in ruime mate aanwezig. Een klein bureautje, net voldoende voor mijn laptop met extra speakers, wat boeken en een lampje. Alles natuurlijk flink gezekerd voor eventueel zwaar weer. Ik werd al misselijk bij de gedachte….
Je hoeft niet gestudeerd te hebben om je te realiseren dat je die mensen volstrekt met rust moet laten als ze bezig zijn met hun laatste voorbereidingen en met het laden van alle vracht. Je voelt dan wel volstrekt out of place. Voorzichtig maar een beetje door het schip lopen, trappen op en af, en denken dat je verdwaald bent. Niemand die je overigens een strobreed in de weg legt.

Dan eindelijk omstreeks middernacht extra activiteit en trossen los. Met twee sleepboten op weg naar de havensluizen en nog onder wat bruggen door. Mijn God, wat is zo’n schip groot. En weer een paar uur later eindelijk op zee. Drukke waterweg, het Engelse Kanaal. Donker, maar toch overal de lichten van schepen. Ik voelde me als een kleine jongen die voor het eerst op reis ging. Ik wilde de mensen niet tot last zijn en vond het dus niet zo’n goed idee om op de brug te gaan staan. Maar naast de brug zowel aan bak- als aan stuurboord zijde kan je buiten staan, en ondanks de koude, regen en wind was het sensationeel om dat hele gedoe van daar uit te kunnen zien. Om  04.00 uur s’ochtends waren we al ver op volle zee en ben ik  dood- en doodmoe naar kooi (niet naar bed, naar kooi!) gegaan.

De derde dag,

Het slapen met de deining begint te wennen, ik word nog wel een paar maal per nacht wakker en als ik voor de vierde maal wakker wordt kijk ik naar buiten en zie dat het al licht wordt. De witte schuimkoppen zijn verdwenen en de zee is relatief kalm geworden. Er is nog wel een behoorlijke swell, maar nogmaals daar wen je aan. Alleen poepen is lastig. Piesen gaat wel en is zelfs wel vermakelijk. Douchen is echter het grootste probleem. Je moet je continue in evenwicht zien te houden, anders ga je gegarandeerd onderuit. en de douchekop slingert gezellig alle kanten mee. Ik heb later met een touwtje en met behulp van mijn Leatherman (don’t leave home without it…) een prachtige constructie gemaakt waardoor de douchekop op een plek blijft staan.

Het klimaat is de afgelopen nacht ook veranderd, Het is nog wel grijs bewolkt maar het zicht is goed. Ik kan zonder jas naar buiten en de kapitein zegt dat het zeewater zo’n 19 graden Celcius is. Morgen wordt het kleine zwembadje voor het eerst gevuld. En dat zou de verdere reis steeds elke dag ververst worden. Buiten is het nu 18 graden. Van af de brug is het uitzicht geweldig. Pas nu valt de enorme weidsheid op. Water zover je kan zien. Wolken. Regenbuien over bakboord, zelfs een beetje blauw over stuurboord, de wind is voelbaar  en zichtbaar. Bijzonder indrukwekkend. De wereld is nog steeds plat. Twee vogels vliegen voor ons uit dan weer een cirkel rond het schip. Wat doen die beesten hier, vraag je je af. Soms -legt de derde stuur me uit – reizen die beesten dagenlang met ons mee en raken ze zo vermoeid dat ze op het dek gaan zitten om uit te rusten. Ze krijgen dan wat te eten en lijken voor niets en niemand bang.
Op de brug een lekker muziekje, Chris Rea, de deur naar bakboord staat open en een koel maar niet vervelend windje waait zachtjes naar binnen.
Kopje thee. Op zo’n moment vallen de stukjes van mijn puzzel een beetje op hun plaats, een paar redenen om deze reis per vrachtschip te doen worden duidelijk.
De weidsheid, het wezenlijke contact met de natuur, de langzame veranderingen, de rust, het sfeertje op het schip (die nog eens versterkt wordt door de volledig Russische crew).
Peaceful, zouden de Engelsen zeggen. Zo een klein stipje op zoveel water. 2/3 van de wereldbol wordt  bedekt door zout water, wij zijn slechts 153 meter lang en zitten er midden op. Vanaf de brug gezien is het heel indrukwekkend hoe de neus van het schip zich steeds maar weer in het water laat vallen. Een prachtige witte spray waait dan met de wind mee weg. Schitterend. Ik sta nu toch zeker al twee uur onafgebroken naar het hele schouwspel te kijken en heb me nog geen minuut verveeld. Er gebeurt zo weinig en toch zo veel.

Om twaalf uur is de zon helemaal door gekomen en is de temperatuur geklommen tot 21 graden. Ik zit buiten uit de wind in de zon. En realiseer me dat ik om één uur te laat ben voor de lunch. Tan pis, het zeemansleven is hard, maar je valt er wel van af. Dan maar een middagdutje en wat lezen.
Vanwege de gemiste lunch meld ik me voor de middagthee. En zowaar, er is een lekker harinkje met uien en peterselie. En een appeltje.
Het weer is na de thee omgeslagen, alles is weer grijs, maar het volgende hoofdstuk is aan de horizon al duidelijk geworden. Daar is het blauw. De weatherfax van 16.00 uur laat overigens zien dat er een behoorlijke storm  ten noorden van ons richting Zuid-Ierland naar het kanaal trekt. Maar volgens mijn non-educated guess doen wij zuid-west en de storm noord-oost, dus volgende keer beter.

We varen 235 graden richting zuid-zuid West-Azoren en zijn op de hoogte van de noordgrens van Portugal met Spanje. Maak wat kunstfoto’s in de eerste vroege avondzon en ben benieuwd of daar over een jaar nog iets van over is gebleven. Blijf de hele vooravond op de brug en wordt door de tweede stuur doorgezaagd over het oude communisme van Rusland (het was nog zo slecht niet). Hij spreekt moeizaam en heel langzaam Engels, samen komen we er wel uit. De opkomst van de sterren en planeten is imposant, helaas komen er ook al snel wolken   en wordt het hele schouwspel dus al snel onzichtbaar. Jammer, maar er komen nog vele nachten. Geweldige sfeer nu op de brug. Er zijn dikke gordijnen rondom de kaartentafels en secondaire informatiepanelen geschoven en alleen het zachte donkergroene licht van de radar en de andere hoogst nodige schermen is zichtbaar. Hierdoor valt op hoe vreselijk donker het buiten is. Zwart. Geen maan ook. Stilte. Voelbare stilte. Heel bizar als je het niet gewend bent.
Ga om 20.00 uur eten en het is werkelijk niet te filmen hoe smerig dat eten is. Gelukkig dat de haring nog voelbaar is, anders had ik nog honger gehad ook. Morgen ga ik ergens anders eten….

San José, Costa Rica 1998-1999

Robert Monas was (anno 1998) satelliettelevisie-ondernemer, kenner van het Cubaanse nachtleven en cursist bij Spaans Leren. Inmiddels is hij na veel omzwervingen door Costa Rica, de VS en Canada teruggekeerd naar Nederland.

Sommige plekken in Peru, zoals Cuzco, worden ieder jaar weer bedolven onder een stroom toeristen. De Centrale Andes bleef hierbij tot voor kort sterk achter, mede omdat het gebied jarenlang, met name in de jaren ’80, werd geteisterd door het terrorisme van het Lichtend Pad. Ook wat betreft de bereikbaarheid is er nog veel in te halen. Maar misschien heeft juist daarom een stad als Ayacucho nog nauwelijks iets van haar koloniale grandeur en authenticiteit verloren. (1997/1998)

Perú

Ik ga vanavond aan God vragen waarom Peru en Nederland zo ver uit elkaar liggen.

De drie mannen met wie we aan een tafeltje zijn beland, grijnzen ons breed aan. Na elke uitgesproken zin worden we op de schouders getimmerd en omhelsd. Unieke vrienden zijn we, nee, broeders zelfs. Ze zijn straalbezopen, wat om twee uur ‘s middags geen uniek beeld is in een willekeurige bar (betonnen vloer, grote flessen bier op tafel, afgekloven kippenbotten op de vloer en een tv die hard aanstaat) in Peru. We zijn in Ayacucho, in het gebied dat de ‘Centrale Andes’ wordt genoemd en dat ten noorden van Peru’s meest toeristische plaats Cuzco ligt.

Sinds enkele jaren is Ayacucho enigszins een plaats van betekenis voor de westerse toerist gaan worden. Daarvoor had de plaats slechts bekendheid als de geboorteplaats van de guerrilla-beweging ‘het Lichtend Pad’ (Sendero Luminoso). Ontstaan vanuit de universiteit, breidde de beweging haar activiteiten steeds verder uit en werd hoe langer hoe gewelddadiger. Vooral in de jaren ’80 was het gehele gebied zeer onveilig. Ook toeristen werden het slachtoffer van aanslagen. Het beste wat je in die tijd kon gebeuren, nadat je bus was tegen gehouden, was een ‘vrijwillige bijdrage’ voor de strijd te geven. Tot begin jaren ’90 raadt elke reisgids een ieder dan ook sterk aan zich zo ver mogelijk van dit terroristische broeinest te houden.

Inmiddels is er veel veranderd. President Fujimori leidt het land met dictatoriale hand en de strijd tegen het terrorisme heeft de hoogste prioriteit. Deze politiek legt in ieder geval het toerisme geen windeieren, want de belangstelling voor de Centrale Andes begint toe te nemen nadat het Lichtend Pad in 1992 beslissende klappen kreeg toegediend toen zijn leider en oprichter Guzman in Lima werd opgepakt.

Fujimori’s eigen populariteit is voor een groot deel gebaseerd op zijn hardhandig optreden tegen guerrilla-bewegingen. Nadat op 22 april van dit jaar de Japanse ambassade in Lima werd bestormd en de leden van de MRTA (Movimiento Revolucionario Tupac Amaru, actief vanaf de tachtiger jaren en toentertijd altijd in de schaduw opererend van het veel bekendere Lichtend Pad) waren gefusilleerd, stegen de populariteitscijfers van de president naar grote hoogten.

In Ayacucho doet weinig herinneren aan een gewelddadig verleden; het pittoreske plaatsje (gelegen op ruim 2700 meter, 100.000 inwoners) ademt de sfeer van iedere andere goed geconserveerde ex-koloniale stad in Zuid-Amerika. Met in het midden het centrale plein (dat altijd Plaza de Armas heet) met wat palmen, een zestiende-eeuwse Spaanse kathedraal, en om het plein de koloniale gebouwen met de typerende booggalerijen, zodat je altijd beschermd bent tegen zon en regen. En regenen doet het in deze tijd (januari) van het jaar. Steevast verandert de strak blauwe lucht aan het eind van de middag ineens in een dreigend vooruitzicht. De regen hangt als een donkere hoop in de lucht, alles lijkt één moment de adem in te houden en dan versplintert de dag met grote kracht. De steile steegjes veranderen in kolkende beken, stof en vuil worden meegesleurd en de geur van vette kip en afval maakt plaats voor die van de regen. De bevolking kijkt er niet van op of om en gelaten sjokken de meesten tot aan de kuiten door de nattigheid. Op hun hoeden staat een plasje water. Regentijd.

Aan de andere kant van de Andes, aan de kust, is het in deze periode juist mooi weer als voor een paar maanden de kleffe zeemist het veld ruimt. Onze reis begint hier, in de hectische hoofdstad Lima. Na twee dagen onder de felle zon te zijn klemgereden door hordes oude Kevers, is het tijd om de wijk naar rustiger en koeler gebieden te nemen. We kiezen op tamelijk irrationele gronden een van de vele busmaatschappijen uit. De bijrijder die het hardst aan je arm trekt, krijgt de meeste passagiers. Ondanks de telkenmale herhaalde beloften dat we ‘nu’ weggaan, zitten we zeker twee uur in een psychopatische hitte in onze bus te wachten tot we de Andes ingaan. De stank is ondragelijk, want de bus staat in een van de uitgestrekte sloppenwijken van Lima. Tot zover het oog reikt, verrijzen bergen vuilnis waarop de kartonnen onderkomens zijn geplaatst. Kleine kinderen en stokoude vrouwen proberen de inzittenden van de bus ondertussen van alles te slijten, van de nationale frisdrank Inca-kola – een mierzoete, geel-groen fluorescerende substantie – tot kolven maïs, van kip tot kauwgom. De bus rijdt uiteindelijk ongeveer loodrecht omhoog de Andes in. Als we op een pas van boven de 5000 meter wegens pech moeten halt houden en wat rondlopen in dit desolate landschap, merken we voor het eerst de verschijnselen van de beruchte hoogteziekte op: duizeligheid, misselijkheid en hoofdpijn. Na een paar passen ben je al uitgeput. Geen wonder dat de meest luxe woonwijken in de Peruaanse steden zich altijd het laagst bevinden. Op de heuvels staan de krotten. De eerste grote stad op weg naar Ayacucho is Huancayo: een grauwe stad met zo’n 300.000 inwoners. Het trage licht valt zinloos zacht op de vervallen gevels. Groepjes mensen zitten onder afdakjes in een dunne soep met de onvermijdelijke kipresten te roeren terwijl de colectivos (kleine busjes die als openbaar vervoer fungeren) rumoerig hun spoor door de dichte lucht trekken. Het is moeilijk te zeggen of alle nattigheid opstijgt van de aarde of neerdaalt vanuit de hemel.

De tocht vanuit Huancayo maakt evenwel veel goed, zeker nadat naast me een oude, zeer dikke en in zo’n veertig rokken gehulde Indiaanse heeft plaatsgemaakt voor een vriendelijk electriciteitsmasten-reparateur die drie dagen vanaf het noorden onderweg is om klussen te verrichten in Ayacucho. De man maakt deze reis vaker en stelt me telkens gerust als we met de bus weer eens boven een onpeilbaar ravijn hangen. Dat schijnt niets bijzonders te zijn. Door de hevige regenval zijn hele stukken van de toch al akelig smalle bergweggetjes weggeslagen. Je kunt beter niet aan de raamzijde zitten, want de momenten waarop je alleen maar afgrond ziet, en geen weg, zijn niet te tellen. Als er een tegenligger komt, zet de chauffeur zijn bus in de achteruit en jakkert een heel stuk doodleuk weer terug. Als het moet in het donker. Bij elke bocht staat wel een nisje met een Maria-afbeelding en een kruis met daarop de datum waarop een bus of vrachtauto naar beneden is gedonderd. De chauffeur slaat een kruisje, maar gaat er niet langzamer om rijden. Voor hem hangt een kleurrijk vaantje met de tekst Jesús es mi copiloto. Laten we het hopen.

Het ene moment rijden we door hoogvlakten terwijl we worden nagestaard door lama’s, over besneeuwde passen met formidabele vergezichten, om daarna ineens in een Grand Canyon-achtige omgeving met cactussen terecht te komen. De bus rijdt even later weer door rivieren of onder watervallen door in subtropische valleien. De illusie dat onze op het dak vastgesnoerde bagage droog aankomt, houdt allang geen stand meer. Naarmate we Ayacucho dichter naderen, worden de politiecontroles steeds scherper en frequenter. Elk dorp, hoe klein ook, heeft zijn uitgebreide politiepost. Kleine jongetjes met enorme geweren sommeren een ieder naar buiten te gaan en zich te legitimeren. Alles wordt geregistreerd: waar je vandaan komt, waar je naar toe gaat en waarom, wat je beroep is. Als een toerist van een andere bus onder het kopje beroep ‘terrorista’ invult, wordt deze grap niet echt gewaardeerd; zijn spullen worden binnenstebuiten gekeerd. Mannen schreeuwen, honden blaffen. Als de electriciteitsman mijn verschrikte gezicht ziet, legt hij me uit dat deze controles inmiddels doodnormaal zijn. Ook al is het niet een echt een prettig gezicht, ze hebben er wel voor gezorgd dat het terrorisme hier geen poot meer aan de grond kan krijgen, zo zegt hij. Het is volgens hem het enige goede dat president Fujimori op zijn geweten heeft.

En zo vervolgt de bus zijn glibberige pad weer. De tijd wordt tot in het absurde opgerekt: over een paar kilometer doe je enkele uren en de bus stopt op steeds eendere plekken met steeds dezelfde mensen en steeds hetzelfde voedsel: rijst met kip. Alles, ook de tijd, lijkt hier rondjes te draaien. Uiteindelijk bereiken we dan toch Ayacucho, een plaats die bol staat van de historie. Zo is vlakbij de grote slag in 1824 tegen de Spanjaarden gewonnen onder leiding van generaal Sucre, die in dienst stond van de bevrijder Bolívar. Op deze plek – een uitgestrekte, heuvelachtige vlakte – staat een massief Oostblok-achtig monument waarop de heldendaden van de overwinnaars breeduit staan uitgemeten. Zo’n anderhalve eeuw later ontstond aan de universiteit de linkse guerrilla-groep het Lichtend Pad.

Eigenlijk kan er niet zo heel veel veranderd zijn sinds de zestiende eeuw, nadat de Spanjaarden hier in 1539 neerstreken. Een prachtige, witte stad met een, althans in de droge tijd, ideaal klimaat. Op het grote plein zoeken wat toeristen tevergeefs naar een terras; Peruanen zitten liever binnen in ongezellige, donkere lokalen. Als het enkele uren later weer begint te regenen, vluchten we, ver buiten het centrum, een rumoerige bouwval binnen. Op de lemen vloer lopen cavia’s; mannen en vrouwen zitten aan hun grote potten zurige maïs-bier. We worden getrakteerd op de specialiteit van het land: cuy – gebakken cavia. Op de vloer is het nu rustig, voor de rest is het een lawaai van jewelste aan de lange tafels. Zelfs het trieste, obscure ruisen van de regen klinkt hier vrolijk. Zoals altijd gaat het gesprek over God, voetbal en politiek.

Juni 1997

Eerste publicatie bij Spaans Leren: oktober 1998. Eerder gepubliceerd op een persoonlijke website, waar je uiteenlopende artikelen over reizen, kunst en filosofie vinden kon. Tegenwoordig is Laurens Verhagen hoofdredacteur van de nieuwssite Nu.nl